Entrepotdok

Adres: Entrepotdok, Amsterdam
Bouwjaar: 1827
Architect: Onbekend
Restauratie architect: Architectenbureau J. van Stigt
Opdrachtgever: Woningbouwvereniging de Dageraad
Gemeentelijk grondbedrijf (voor de bedrijfsruimten)
Bouwbedrijf:  Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zn. bv
Bouwsom: 1e fase: €12,4 miljoen
2e fase: €14,3 miljoen
Start bouw: 1e fase: 1982
2e fase: 1984
jaar van oplevering 1e fase: 1984
2e fase: 1987
Bijzonderheden: 1e fase: 180 wooneenheden,
10.000m2 bedrijfsruimten en 130 parkeerplaatsen
2e fase: 214 woningen, 20 centraal wonen, 4.800m2 bedrijfsruimte.
In 1988 is architectenbureau van Stigt genomineerd voor de 
Nationale Renovatieprijs voor de herbestemming van het Entrepotdok. 

 

Categorie: Tag:

Beschrijving

Een monumentaal complex dat tot sloop veroordeeld was!

 Het Entrepotdok is de start en het voorbeeld van de stadvernieuwing van wethouder Jan Schaefer. Door een vasthoudend buurtcomité, een strijdbare wethouder, een gewetensvolle corporatie en ons bureau, realiseerden wij samen het grootste woningwetmonument in Europa. Het is midden jaren 80.

Geschiedenis

 In Amsterdam zijn, net als in vele andere Europese steden, de vroegere pakhuizen in rap tempo verbouwd tot woongebouwen voor de mensen die dat konden betalen. Het is prachtig wonen in die oude panden, maar je moet er goed wat geld voor meebrengen.

Een uitzondering daarop is het grote pakhuizencomplex aan het Entrepotdok in Amsterdam dat, met een lengte van 500 meter, aan de oorspronkelijke Rapenburgergracht op het Kadijkseiland ligt. Het Entrepotdok bestaat voor 100% uit sociale woningbouw en diverse   bedrijfspanden voor kleine en startende ondernemers. Het project is gerealiseerd in een periode dat in Amsterdam de stadsvernieuwing eindelijk op gang kwam, onder het bewind van de doortastende en strijdbare wethouder Jan Schaefer. Maar het is vooral de verdienste van het zeer volhardende en deskundige buurtcomité van de Kadijken geweest.

Op het Kadijksplein, deel uitmakend van het stadsvernieuwingsgebied Oostelijke Eilanden, bevinden zich 84 monumentale pakhuizen, tezamen vormen zij het Oud Entrepotdok. Tussen 1708 en 1829 werden deze pakhuizen in fasen gebouwd. De pakhuizen waren rond 1972 weliswaar bewaard gebleven, maar aangetast door brand en achterstallig onderhoud. Nadat plannen voor het herstel van de pakhuisfunctie en realisatie van (premie) koopwoningen à € 99.830 per stuk, om voornamelijk financiële redenen waren mislukt, werd door het gemeentebestuur van Amsterdam de suggesties van het Kadijkscomité in overweging genomen binnen het kader van de sociale woningbouw.

Dit comité lanceert eind jaren ’70 van de vorige eeuw hun eigen 1000 woningenplan, tegenover het door wethouder Lammers gepropageerde Quartier Latin op het Kadijkseiland. Het grootste deel van die 1000 woningen is gerealiseerd op de Kadijken en de Oostelijke Eilanden en een belangrijk onderdeel daarvan vormen de 420 woningen op het Entrepotdok. De bouwkosten bedroegen ca. € 40.800 per woning; dit is hetzelfde bedrag of minder als de gemiddelde nieuwbouw woning in stadsvernieuwingsgebieden.

Voor ons  architectenbureau is het Entrepotdok de 1e grote hergebruikopgave geweest van historische gebouwen. Beloond met de Europa Nostra prijs, en de  eerste Nationale Renovatieprijs.

Gefaseerde aanpak  1ste en 2de fase

Het gehele plan gefaseerd uitvoeren heeft grote consequenties gehad voor de 2e fase.

Waar eerst gedacht werd om van dit bouwkundig slechtere, maar wel gedifferentieerde deel, slechts de gevel ± 10 meter te handhaven, heeft kostenbeheersing en uitvoering van het eerste deel het volledig handhaven van de gevel geloofwaardig gemaakt.

De 1ste fase: 169 woningwetwoningen, vier groepswoningen, diverse atelierwoningen, 10.000 m2 bedrijfsruimte en 130 (overdekte) parkeerplaatsen.

De 2e fase: 214 woningen, een aantal centraal wonen ruimten voor circa 20 personen in drie groepen, en ca. 4.800 m2 bedrijfsruimte. Dit deel bevatte negen bouwfases met eigen verdiepingshoogten en per deel een eigen ontsluitingsstructuur.

Bouwplan

Het bouwplan heeft het bestaande volume zoveel mogelijk benut, waarbij de aangeboden gegevens en karakteristieken gerespecteerd, gebruikt en versterkt zijn.

De onderste lagen zijn bedrijfsunits met eigen entrees, bergingen van de woningen en parkeerplaatsen. Deze ruimten lopen 42 meter diep door. Daarboven zijn stukken gesloopt. De ontsluiting van deze ruimten is enerzijds vanuit de kade (individueel) anderzijds vanuit de zes hoofd toegangstrappenhuizen, die aansluiten op de centrale middengang. Op het tweede niveau 5.50 m boven het maaiveld, bevindt zich een tweede straatniveau.

De verbinding is tot stand gebracht door zes open(bare) trappenhuizen (waarvan drie met een lift). Vanaf deze vier pleinen (afmeting 12×18 en 15×50 m) worden drie tot vier woningen bereikt via 23 secundaire trappenhuizen. Vanuit de trappenhuizen worden steeds drie woningen per laag ontsloten. Uniek in deze situatie was dat de diepte van de woning niet beïnvloed werd door de kosten: het was niet een kwestie van meer bouwen, maar van minder slopen. In totaal zijn er 18 verschillende types (afgezien van de keukenvarianten). Gevels en constructie; van de bestaande pakhuisgevels is de stoere structuur, de sterk verticale geleding, overeind gehouden door de oude hijsluiken te vervangen door stalen kozijnen over de gehele verdiepingshoogte. Deze werden per laag gescheiden door zware gevellateien van 500mm x 360mm (geveldikte) De binnenhofgevels bestaan uit de bestaande bouwmuren, waarin gaten zijn gemaakt; deze hebben een witte isolatiepleister aan de buitenzijde gekregen, en onderscheiden zich daarmee van de nieuwe baksteengevels van helder rode klinkers. Gemetselde gevels enerzijds, ter compensatie van het gewicht dat in de middenzone verwijderd is, anderzijds om geen breuk en vervreemdingseffect t.o.v. de buitengevels te vormen, maar om met eigentijdse middelen een antwoord te geven op de monumentale buitenwand.

In de woningen zijn de zware houten balken in het zicht gebleven; de vloeren zijn uitgevoerd als zwevend vloerpakket. Alle woningen hebben een balkon of een voortuin aan de binnenhofzijde.

Ook de voordeuren liggen aan deze hofjes. De manier waarop de binnenhoven gebouwd zijn heeft tot vandaag de dag geleidt tot veel sociale samenhang en compassie; tuinen en binnenhoven worden gezamenlijk onderhouden.

Het gehele werk is gerealiseerd met slechts 1% meerwerk kosten en vrijwel zonder Monumentensubsidie. Het Entrepotdok wordt nationaal en internationaal hooggewaardeerd en heeft zeker in Amsterdam tot een besef geleid wat er allemaal mogelijk is met een functionalistisch complex  en welke positieve invloed dat heeft op een totaal gebied. Het  Historisch Erfgoed in de grote steden is hiermee aangetoond van onnoemelijke waarde te zijn.

 

Op de kaart