Oude Kerk

Adres: Oudekerkplein, Amsterdam
Bouwjaar: 1306
Architect: Onbekend
Restauratie architect: Architectenbureau J. van Stigt
Opdrachtgever: Stichting De Oude Kerk
Bouwbedrijf:  Aannemersbedrijf van de Sluijs en van Dijk bv
Bouwsom: ca. €3.200.000,-
Start bouw: 1990
Jaar van oplevering: 1998 (eerder ook al in 1979)
Bijzonderheden:

 

Categorie: Tags: ,

Beschrijving

In de tweede helft van de 20ste eeuw neemt het kerkbezoek gestaag af. Steeds meer kerken raken bovendien in verval doordat de kerkbesturen de kosten voor onderhoud en renovatie niet meer op kunnen brengen. In de jaren ‘60 en ’70 wordt een aantal kerken om die reden dan ook gesloopt. Tegen deze gang van zaken begint langzamerhand verzet te ontstaan, soms vanuit de geloofsgemeenschappen zelf, maar nog veel vaker door actieve buurtgenoten of Mokumers die een belangrijk ontmoetingspunt in hun buurt verloren zien gaan. De restauratie en herbestemming van kerken neemt in de tweede helft van de jaren ‘80 en het begin van de jaren ’90 een belangrijke plaats in, in de werkzaamheden van het architectenbureau Van Stigt. Daarbij is Joop van Stigt vooral de architect van restauratieplannen voor de Westerkerk en de Oude Kerk, en zijn Joop en André beide betrokken bij de herbestemming van de Olofskapel op de Zeedijk. Daarnaast maakt André in die periode de plannen voor de herbestemming van de Vondelkerk, de Posthoornkerk en de Gerardus Majellakerk. Daarbij staat respect voor de ruimtelijke vormgeving en inrichting van kerken en de architectonische en cultuurhistorische kwaliteit van kerkgebouwen voorop. Er wordt samen met de opdrachtgever gezocht naar een passende functie, die het openbare karakter van de kerken in stand houdt, en de plaats die deze gebouwen innemen in de stedelijke samenleving als ontmoetings- en bezinningspunt waarborgt. Voor deze vormen van hergebruik geldt dat de architect eerst het gebouw goed moet `lezen`. Dat betekent een inventarisatie en analyse van de kwaliteiten van het oorspronkelijke ontwerp, en de aanwezige kwaliteiten en gebreken zowel in bouwkundig opzicht als qua gebruiksmogelijkheden. De bestaande ruimtelijke structuur wordt zoveel mogelijk gerespecteerd en intact gehouden, en er wordt vanaf het begin gezocht naar een (publieks) functie voor de grote ruimte die iedere kerk heeft.

Restauratie Oude Kerk

In de periode tussen 1996-1998 wordt de kerk opnieuw gerestaureerd onder leiding van architect Joop van Stigt. Na de restauratie van 1979 was er geen enkel onderhoud meer gepleegd aan de kerk waardoor veel achterstallig onderhoud  verricht moest worden.

Over die restauratie laten we de toenmalige directeur van de Stichting Oude Kerk, Jeroen Beker, aan het woord:“Alles wat je in de Oude Kerk doet, roept onmiddellijk discussies op bij verschillende groepen: de omwonenden van de kerk, het kerkbestuur en de monumentenbeschermers van de stad. Joop van Stigt werd aangetrokken door de stichting Oude Kerk vanwege zijn ervaring en verdiensten bij de restauratie van de Westerkerk. Hij stelde voor in de Oude Kerk een vloerverwarmingsysteem aan te brengen en voerde verschillende argumenten aan om dat te doen. Het orgel zou beter beschermd zijn tegen wisselende weersinvloeden, tot op 2 meterhoogte zouden de kerkbezoekers zich wat behaaglijker voelen en het zou de bruikbaarheid van het gebouw voor andere evenementen aanzienlijk verhogen. Dat laatste argument sprak mij als directeur zeer aan, want het was mijn taak om het gebouw cultureel op de kaart te zetten en te zorgen voor een kostendekkende exploitatie. Je moet daarbij denken aan het organiseren van grote feesten en partijen zoals het afscheid van pater van Kilsdonk, waarbij meer dan 2500 bezoekersaanwezig waren, en evenementen zoals de jaarlijkse World Press Photo tentoonstelling.”

Jeroen Beker heeft als directeur van de Stichting Oude Kerk vanzelfsprekend rechtstreeks te maken gehad met de aanpak en werkwijze van het bureau Van Stigt. Een aantal zaken zijn hem daarover altijd bijgebleven:“In de eerste plaats de enorme technische kennis op vrijwel ieder gebied en de vaardigheid met onconventionele oplossingen te komen voor vraagstukken die je bij een restauratie tegenkomt. Bijvoorbeeld de voorzetramen, die nodig waren voor isolatie en die op een, ook voor Monumentenzorg, acceptabele manier zijn aangebracht. Maar ook een lucht geleidingssysteem dat zorgt voor extra isolatie en vochtwering. Daarnaast zijn ze absolute financiële wondertjes. Ze doen het voor 1/3 minder dan anderen en komen met constructieve oplossingen die niet duur zijn en toch goed werken. Tenslotte zijn ze zeer innovatief, wat overigens ook wel betekent dat ze zich graag met alles willen bemoeien. Ze zouden eigenlijk ook nog het liefst voorschrijven welke tentoonstellingen we daar wel of niet het beste kunnen houden.”

( citaat uit boek bouwmeesters met draagvlak)

Beheer en exploitatie

Een ander aspect waarop het bureau Van Stigt naar de mening van Jeroen Beker altijd goed let, zijn de gebruiksmogelijkheden, de exploitatie en het beheer van de gebouwen die zij aanpakken. Jeroen is destijds samen met André van Stigt betrokken geweest bij de oprichting van Monument Management, een onderdeel van de Buurt Ontwikkelings Maatschappij (BOM). Deze stichting had een aantal werknemers in dienst via de toenmalige Melkert-banen die allerlei beheer- en lichte onderhoudswerkzaamheden uitvoerden. Die mensen moest je echter wel goed begeleiden en aansturen, zoals Jeroen zich herinnert: “We hadden op een dag een groot evenement waarvoor de kerk moest worden ingericht en er was weinig tijd. Ik gaf dus opdracht aan één van de BOM medewerkers om 500 stoelen zo snel mogelijk van de ene kant van de kerk naar de andere te verplaatsten. Even later hoorde ik vanuit mijn kantoor een geweldig kabaal in de kerk. Ik rende er naar toe en zag tot mijn verbijstering een serie kerkstoelen door de lucht zwieren. Sommige instructies werden dus wel heel letterlijk uitgevoerd.”

 

De Oude Kerk,oudste delen dateren van 1306 , zal altijd aandacht nodig hebben  voor goed onderhoud. De hoop is dat het bestuur van de Stichting deze taak voor nu en de toekomst ook als aandachtspunt zal houden.

 

Op de kaart