Theater Instituut

Adres: Herengracht 166-172, Amsterdam
Bouwjaar: 1683
Architect: Philip Vingboons (nr. 168)
Hendrick de Keyser (nr. 172)
Restauratie architect: Architectenbureau J. van Stigt
Opdrachtgever: Theaterinstituut Nederland
Bouwbedrijf:  Schakel en Schrale 
Bouwsom:  €2.050.000,-
Start bouw: 1995
Jaar van oplevering: 1997
Bijzonderheden:

 

Beschrijving

THEATERINSTITUUT tot 2009 – BARTHOLOTTIHUIS AMSTERDAM

 

Het Theater Instituut (T.I.N.) heeft vanaf 1960 haar huisvesting gehad in pand nr. 168 op de Herengracht . Dit pand maakte deel uit van vijf geheel verschillende grachtenpanden nr.166-174. uit de periode 1638 tot 1740, waaronder het beroemde Bartholotti huis.
 In de loop der jaren hebben allerlei instellingen die met de theaterwereld te maken hadden, zich bij het museum aangesloten en boden de 5 panden huisvesting aan het Theater Instituut Nederland.

 In het begin van de jaren ’90 wordt duidelijk dat de diverse functies die in het Instituut zijn ondergebracht (museum, documentatie- en informatiecentrum, organisatie van conferenties, workshops en tentoonstellingen, een uitgeverij, coördinatie van Nederlandse bijdragen aan internationale theaterfestivals) beter op elkaar aangesloten moesten worden en dat daarvoor mede een verbouwing noodzakelijk is.

Bartholottihuis

Het Bartolottihuis is gebouwd in de stijl van het maniërisme,die toen zeer gebruikelijk was en die gekenmerkt wordt door een vrije omgang met de klassieke vormentaal. In de Republiek wordt in die tijd voornamelijk gebouwd met een vrij dunne baksteen. Om het gebrek aan diepte te compenseren wisselen de bouwmeesters de rode baksteen af met natuurstenen elementen, waardoor een levendig beeld ontstaat. Dorische en Ionische pilasters verrijken dit beeld. Rond 1740 laat de toenmalige hoofdbewoonster, de weduwe Dix, het pand van binnen ingrijpend verbouwen in een Louis XIV stijl. Sindsdien staan bezoekers van het pand oog in oog met, naar men zegt, de mooiste gang van Amsterdam. Het trappenhuis wordt door beeldhouwer Jan Ignatiuszoon van schitterende ornamenten voorzien. Het pand op nr. 168, het zgn. Witte Huis is in 1637 gebouwd in opdracht van Michiel Pauw, schepen, één van de oprichters van de West Indische Compagnie en stichter van een nederzetting aan de Hudson River in New York. Het is het eerste in Amsterdam uitgevoerde ontwerp van Philip Vingboons, in de Gouden Eeuw één van de belangrijkste architecten van de hoofdstad die voor dit gebouw de eerste halsgevel ontwerpt. Het is gebouwd in de stijl van het zgn. Hollands classicisme.

Het plan

Complexiteit van de opgave was 3 ledig;

  1. de medewerkers (70) en de bibliotheek moesten tijdens de verbouw blijven functioneren
  2. een reeks voorzieningen waaronder een auditoriumzaal moesten worden aangebracht en het instituut moest veel ‘toegankelijker’ en beveiligd worden.
  3. er was maar beperkt geld beschikbaar (€ 545.- /m2)

Belangrijk daarnaast was de beperkingen van dit topmonument toch optimaal te gebruiken en zichtbaar te maken; veel was door de jaren heen weggetimmerd.  De vele hoogteverschillen werden, in plaats van scheidingen, door de verbouw nu tot verbindingen gemaakt.

Een lift werd toegevoegd, evenals alle moderne data, telefoon en beveiligingsinstallaties, en op sobere wijze werd ook een ventilatiesysteem ingebracht.

Bij woningbouw is het ‘normaal’ als de architect ook de installaties mee neemt. Bij T.I.N. (maar ook bij het Filmmuseum, de Inktpot, de Olofskapel en de diverse renovaties van kerken) hebben wij als architectenbureau altijd alle installaties mee ontwikkeld. Het kan in feite niet anders bij bestaande gebouwen.

 

Bij het T.I.N. is de routing maatgevend geweest; ontvangst en restaurantfunctie in de stijlkamers, met daaraan gekoppeld het museumrondje (pand 166/168) en de bibliotheek (168-170) In de Kap van 168 is door koppeling van 2 bouwlagen een royale auditoriumzaal gemaakt met een ‘balkon’ een oplossing zoals in veel schuilkerken gerealiseerd werd. De werkruimten werden, mede door koppeling en het bruikbaar maken van de kappen op de bovenste lagen en in pand 174 gerealiseerd.

Dit soort opgave vraagt een grote creativiteit en flexibiliteit van het management en de medewerkers en leerde ons het belang om, natuurlijk met respect voor het gebouwde monument, de organisatie leidend te maken naast het architectonische wensenpakket. De essentie was : het T.I.N. hoort in het hart van de stad.

 

Het TheaterInstituut is in 2009 verhuisd naar de Sarphatistraat , hiermee is de publieke functie van deze schitterende panden op de Herengracht  helaas verdwenen.

In 2013 wordt het T.I.N. door bezuiniging als Instituut opgeheven, men probeert nog wel het beheer en beschikbaar houden van de collectie onder te brengen bij de Universiteit  van Amsterdam.

 

Op de kaart